Psychosociale aspecten bij de schildklieraandoening
Het schildklierhormoon regelt de stofwisseling. Bij een snel werkende schildklier is de hele stofwisseling opgejaagd, dit heeft overactiviteit van lichaam en geest tot gevolg. Daar kunnen verschijnselen bij horen als: nervositeit, prikkelbaarheid, overgevoeligheid, ongeduldigheid, slechte concentratie, vergeetachtigheid, wisselende depressieve stemmingen en angsten. Deze klachten lijken op overspannen zijn en kunnen door artsen dan ook als zodanig worden gediagnosticeerd. In zeer ernstige gevallen kunnen zich psychiatrische ziektebeelden voordoen.
Door de eerder genoemde lichamelijke klachten ontstaan vaak ook psychosociale problemen (Zie ook Bloemlezing 4: ‘Psychosociale aspecten van Graves’ onder ‘Publicaties en Artikelen’).
Psychosociale aspecten bij de oogziekte
Contact met mensen gaat op de eerste plaats via de ogen. Patiënten bemerken dat de mensen van hem of haar schrikken en al pratend niet weten hoe ze de persoon aan moeten kijken. Die wijd open staande, bloeddoorlopen, uitpuilende (5 tot 10 mm.) soms scheelkijkende ogen met dikke wallen eronder schrikken af.
Een patiënte beschrijft: ‘Zowel kinderen als volwassenen staren je aan en kijken snel weer weg, kijken om, stoten elkaar aan en fluisteren over je’.

Als het spreekwoord: "De ogen zijn de spiegels van de ziel" waar is, dan loopt een Graves-patiënt dus met zijn of haar ziel te koop. Wie zou er geen straatvrees of laag zelfvertrouwen krijgen als er voortdurend naar je gestaard en omgekeken wordt? Het mag overigens geruststellend zijn dat een vermindering van een dergelijke emotionele belasting mogelijk is door verschillende operatietechnieken waarmee het uiterlijk weer bijna volledig genormaliseerd wordt.

Daarnaast kan lezen soms moeilijk tot onmogelijk worden en kunnen veel sporten en hobby’s (tijdelijk) niet meer uitgeoefend worden door dubbelbeelden en beperkte bewegingsmogelijkheid van de ogen.
Een als mild aangegeven ooglijden heeft overigens een vergelijkbaar negatief effect op het gezondheidsbeleven als diabetes mellitus (suikerziekte) en longemfyseem.

Emotionele en sociale problemen
Door bovengenoemde aspecten bij zowel de schildklier- als oogaandoening moge het duidelijk zijn dat er vrij snel emotionele en sociale problemen kunnen ontstaan, temeer daar de schildklier vaak voor een innerlijk onrust en niet- welbevinden zorgt. De mogelijk boze starende blik van een patiënt maakt de zaken er niet beter op.

Maatschappelijke problemen
In de werksituatie ontstaan door het dubbelzien problemen bij bijvoorbeeld computerwerk, het precies aflezen en/of invullen van kolommen, enz. Dubbelzien kan in bepaalde werksituaties zelfs gevaarlijk zijn. Een representatieve functie kan men wel vergeten. Door de moeheid, (vanwege een te snel werkende schildklier en/of de vermoeide ogen) en de verminderde concentratie is een patiënt soms niet in staat te werken of zich voor 100% in te zetten!

De wachttijden nadat een afspraak voor een consult in een Orbitacentrum (op de afdeling Oogheelkunde) van een Academisch Ziekenhuis/Oogziekenhuis is gemaakt, zijn per ziekenhuis verschillend. In Nederland zijn momenteel ook mogelijkheden in grotere algemene ziekenhuizen.
Afhankelijk van de ernst van de oogaandoening én van de wachtlijsten tussen de, eventueel meerdere noodzakelijke, zeer specialistische behandelingen, kan de totale behandelingstijd tussen de één tot drie jaar in beslag nemen.

Dat kan in een werk- c.q. WAO-situatie een groot probleem vormen. Het is dan ook uiterst belangrijk dat zowel de werkgever als de bedrijfsarts, controlearts of arbo-arts over de ziekte wordt geïnformeerd, waarbij schriftelijke informatie (verkrijgbaar bij de Patiëntenvereniging en Patiënteninformatiecentra in ziekenhuizen) enorm helpt. Ook kan een verklaring van huisarts en specialisten (endocrinoloog en oogarts) aan de verschillende artsen worden overlegd.

Verder is het van belang de mogelijkheden om in beroep te gaan te benutten als de werknemer het niet eens is met de arbeidsongeschiktheidsverklaring van bedrijfsvereniging of bedrijfsgezondheidsdienst. (NVGP ‘Bloemlezing Nr. 5: ‘Werken en de ziekte van Graves’, zie ‘Publicaties en Artikelen’).

Relatieproblemen
Mensen veranderen psychisch door de veranderde schildklierwerking. De constante onrust, het niet stil kunnen zitten, de dwang om steeds maar bezig te zijn en de slechte concentratie tijdens bezigheden kan uitmonden in een lichte vorm van agressie, men valt onevenredig, onbeheerst uit tegen ‘de veroorzaker’. De persoonlijkheid lijkt veranderd. De leef- en werkomgeving ‘herkent’ deze persoon niet meer. De patiënt herkent zichzelf soms ook niet meer in zijn of haar reacties. Dit legt een grote claim op de omgeving van een hyperthyreoïdie-patiënt.
Als men geen weet heeft van de ziekte, kunnen de partner, kinderen, familieleden en collega's de patiënt soms niet begrijpen. Een verhoogd risico voor echtscheiding en verbroken relaties kan ontstaan. Soms kunnen patiënten naar de psychiater worden verwezen. Ook komt het voor dat aan drank en/of drugsgebruik wordt gedacht. Het is dus niet zo moeilijk om te begrijpen dat een patiënt al snel in een vicieuze cirkel terecht kan komen.
Een Graves-patiënt is immers een ‘bezige bij’. De te snel werkende schildklier zorgt voor een innerlijk opgejaagd gevoel. Een haast niet te stuiten werkdrang kan een hyperende Graves-patiënt tot ongekende hoogten voeren. Maar rust is bij deze ziekte juist erg belangrijk. Voor een Graves-patiënt betekent dat:

• Strijd tegen de eigen werk-impuls (bezige bij)
• Strijd tegen het lichaam dat van slag is (schildklier en opgejaagd gevoel)
• Strijd tegen onwetende familie, vrienden, kennissen, collega's en artsen

Dat is te veel !!
Daardoor kan het zonder de juiste informatie en medische behandeling lastig zijn om uit deze vicieuze cirkel te geraken:

Gelukkig hoeft het niet zo ver te komen als de ziekte wordt her- en erkend en de patiënt de juiste medische behandeling, zorg en maatschappelijke ondersteuning krijgt. Door het vergaren en uitwisselen van informatie zijn patiënt en partner, familie en vrienden, maar ook artsen en werkgevers, bekend met de gevolgen van een verstoorde schildklierwerking al dan niet in combinatie met de oogziekte. Hierdoor weet men welk behandelingsplan het beste voor de patiënt van toepassing is en welke maatschappelijke verantwoordelijkheden een Graves patiënt kan dragen. Dit kan per individu enorm verschillend zijn. Ook nádat een patiënt uitbehandeld is en de bloedwaarden goed zijn (waarbij de patiënt mogelijk nog restklachten heeft) wordt ten allen tijde uitgegaan van het welbevinden van de patiënt. Zo is de vicieuze cirkel doorbroken en is het tij ten goede gekeerd!