Na definitieve behandeling van de schildklier of door een natuurlijk verloop
van de ziekte zal de schildklier uiteindelijk te langzaam of in het geheel
niet meer werken. De patient dient dan gedurende het gehele leven op
schildklierhormoon te worden ingesteld. Soms blijft men restklachten
behouden ondanks dat de bloedwaarden binnen de referentiewaarden vallen.
Dan dient men te onderzoeken of men het bij die persoon best passende
middel gebruikt, of men de juiste dosering heeft, of waarom het schildklierhormoon
niet goed wordt geutiliseerd in het lichaam.
Synthetisch- en Natuurlijk schildklierhormoon
Synthetisch hormoon wordt bij een behandeling van hypothyreoïdie standaard
voorgeschreven. Het wordt gewonnen uit de speciale- en gecontroleerde kweek
van bacteriën.
Sommige patiënten die na een definitieve behandeling hypothyreoïde
zijn geworden voelen zich beter met natuurlijk- (ook wel dierlijk-) schildklier-hormoon.
Dit wordt gewonnen uit de gedroogde- en verpulverde schildklieren van varkens.
Beide productiemethoden zijn veilig en betrouwbaar.
Niet alle artsen schrijven natuurlijk schildklierhormoon voor, alhoewel
sommigen dit wel doen op verzoek van de patiënt . Wil men natuurlijk
schildklierhormoon gaan gebruiken dan moet men dus op zoek naar een andere
arts (soms ook natuurarts of een homeopaat) die achter deze behandeling
staat en het middel wil voorschrijven.
Precair evenwicht
Het instellen met vervangend schildklierhormoon vergt oplettendheid. Als
men overgedoseerd is met schildklierhormonen kan een verhoogde hartslag
ontstaan, alsmede kramp op de borst. Ga dan onmiddellijk omlaag met de
dosis medicatie, uw arts zal een aangepaste dosering voorschrijven. Ondergedoseerd
zijn brengt ook risico’s met zich mee, vooral als dit langdurend
is. Er kan eveneens kramp op de borst ontstaan, maar van een verhoogde
hartslag is dan meestal geen sprake. Raadpleeg de hyper- en hypolijsten
en informeer tijdig uw arts.
Synthetisch T4
Synthetische hormoonsuppletie bestaat voornamelijk uit T4 hormoon en vulstoffen.
De stofnaam van synthetisch T4 is Levothyroxine. Merknamen van tabletten
zijn onder andere Thyrax, Levothyroxine, Euthyrox en Eltroxin.
Alle tabletten zijn gemakkelijk deelbaar in kwarten en sommige zijn gekleurd
om herkenbaarheid van de dosering te vergroten. Thyrax heeft blauwe (25
mcg), witte (100 mcg) en roze (150 mcg) tabletten.
Dosering
100-150 mcg T4 (of 0,100 - 0,150 mg) is een gangbare dosis, soms gebruikt
men minder of meer. Een enkeling heeft zeer grote hoeveelheden schildklier-hormoon
nodig. Mannen hebben doorgaans meer schildklierhormoon nodig. Ook het
lichaamsgewicht en de mate van lichamelijke activiteit speelt een rol.
Bij iemand die eerst behandeld wordt met schildklierremmers zal na 5-8
weken schildklierhormoon moeten worden toegevoegd. Dit kan dan meteen gebeuren
in een volledige dosis van 100-150 mcg (afhankelijk van geslacht, postuur).
Alleen bij behandeling van een ernstige of al lang bestaande hypothyreoïdie,
zal soms een 'insluip' schema worden gebruikt, vooral bij oudere patiënten.
Men begint dan bijvoorbeeld met 12,5 tot 25 mcg T4 per dag, op te hogen
in stapjes van 12,5 tot 25 mcg elke 2-4 weken. Bij het gebruik van schildklierremmers
is de fase van hypo maar heel kort en er kan dan ook vrijwel altijd meteen
met de volle dosis schildklierhormoon begonnen worden.
Na zes weken kan er bloed geprikt worden om te kijken hoe de hormoonwaarden
zich hebben ontwikkeld.
Het T4 heeft een halfwaardetijd van ongeveer één week, dat betekent dat het ingenomen pilletje pas na één week voor de helft uit het bloed verdwenen is. Daarom moet men 6 tot 8 weken wachten na elke dosiswijziging wil men het effect kunnen meten.
Als men eenmaal de juiste dosis heeft bereikt en men zich redelijk goed voelt of er nog nèt naast zit, dan kan het proces van ‘fijninstellen’ beginnen. De dosis kan naar believen worden verhoogd of verlaagd in kleine stappen van 12,50 mcg of zelfs 6,25 mcg (een kwart van de blauwe Thyrax tablet). Sommigen passen de dosis bijvoorbeeld ook aan met de wisseling der seizoenen, bij koude winterse temperaturen vergt het lichaam meer schildklierhormoon dan in de zomer.
Synthetisch T4 + T3
Tegenwoordig wordt door sommige mensen met hypothyreoïdie naast T4
suppletie ook T3 erbij gebruikt. Merknaam van het synthetisch T3 in Nederland
is Cytomel. (Cynomel komt uit Frankrijk, Thybon is Duits).
Omdat de T3 productie (20% van het verbruik) is weggevallen door ziekte
of verwoesting van de schildklier moet ter compensatie wat meer T4 gegeven
worden dan een gezonde schildklier produceert. Men kan het beste streven
naar FT4-waarden in het hoogste kwart van de referentiewaarden of zelfs
iets hoger (zie het boek Schildklierziekten in de literatuurlijst op blz.
69).
Er zijn theoriën die stellen dat het T4 hormoon niet voldoende wordt
opgenomen of omgezet in de lever en perifere weefsels en dat het toevoegen
van T3 de werking van een gezonde schildklier beter benadert.
Of dit werkelijk juiste argumenten zijn wordt betwijfeld, de wetenschappelijke
onderzoekingen geven hier vooralsnog geen aanknopingspunten voor. Toch
zijn er mensen die zich bij de combinatie behandeling van T4 met T3 beter
voelen.
Dosering
Om een normaal functionerende schildklier zoveel mogelijk na te bootsen
worden de schildklierhormonen min of meer in dezelfde verhouding gedoseerd.
Schildkliersuppletie bestaat dan voor ongeveer 80% uit T4 en voor 10% à 20%
uit T3. De ratio kan nogal verschillen en men zal zelf moeten ontdekken
met welke verhouding T4 en T3 men zich het beste voelt. Men kan hiertoe
losse T4- en T3 tabletten innemen.
In België is een synthetisch combinatiepreparaat verkrijgbaar: Novothyral.
(Verhouding T4/T3 = 5:1).
Een tablet T3 bestaat uit 25 mcg liothyronine. Via de breeklijntjes is de tablet makkelijk in kwarten op te delen. Een halve tablet is doorgaans ruim voldoende. Mannen en mensen met een groter lichaamsgewicht hebben vaak een hoger verbruik.
Het is raadzaam om het T3 medicijngebruik langzaam op te bouwen - omdat men er sterk op kan reageren met hartkloppingen. Hoofdpijn en slapeloosheid is ook een veelgehoorde klacht. Het beste kan men beginnen met een kwart tablet (6,25 mcg) en ophogen na 2 tot 6 weken met nòg een kwart tablet, of deze om de dag innemen. Een halve tablet (12,50 mcg) is voor velen namelijk een maximale dosis. (Een enkeling gebruikt echter 50 mcg).
T3 heeft een halfwaardetijd van ongeveer 8 uur, dat betekent dat het middel
binnen acht uren weer voor de helft uit het lichaam verdwenen is. T3 wordt
dus snel opgenomen in het bloed en dat is kort na de inname (1/2 à 2
uur) al merkbaar. Men voelt soms een duidelijke piek.
Het hart gaat iets sneller kloppen en de lichaamstemperatuur gaat iets
omhoog. Om het effect zo natuurlijk mogelijk te verspreiden neemt men daarom
twee keer per dag een kleine dosis T3 in, soms zelfs vaker. T3 kan ook
tijdens het eten ingenomen worden zodat het gelijkmatiger opgenomen wordt.
Het is aan te raden om bij elke dosiswijziging na zes weken het bloed te laten controleren op TSH, FT4 en FT3. Ondanks de kortere halfwaardetijd van T3 dient men toch 6 weken te wachten alvorens het totale bloedbeeld -in samenhang met T4- gestabiliseerd is tot een constante gemiddelde waarde. Het beste is om altijd ‘nuchter’ op het zelfde tijdstip te laten prikken: vóórdat men de eerste dagdosis T4 + T3 inneemt of anders tegen het einde van de middag vlak voor de tweede dosis.
Natuurlijk schildklierhormoon
In Nederland wordt het Europese thyreoïdum uit Denemarken het meeste
voorgeschreven. (Thyreoïdum is een merkloos dierlijk schildklierpoeder).
Daarnaast gebruiken een aantal hypothyreoïdie patiënten het Amerikaanse
Armour Thyroid. Armour Thyroid is in Nederland (nog) niet officieel geregistreerd.
Armour Thyroid voldoet aan de standaardeisen (m.b.t. controle, kwaliteit,
consistentie, enz) van de United States Pharmacopeia (USP).
Verkrijgbaarheid
Thyreoïdum is op recept verkrijgbaar bij uw apotheek. Men heeft voor
Armour Thyroid behalve het recept tevens een artsenverklaring nodig waarmee
uw apotheek het voor u kan bestellen bij de Internationale Apotheek in
Venlo. De prijzen van natuurlijk schildklierhormoon liggen hier beduidend
hoger dan in het buitenland. Het middel is ook rechtstreeks te bestellen
bij bepaalde apotheken in Duitsland en België. Informeer bij uw verzekering
of Armour Thyroid & thyreoïdum worden vergoed.
Samenstelling
Natuurlijk schildklierhormoon bevat als actieve bestanddelen T4 en T3.
(In geringe mate zijn ook andere stoffen aanwezig zoals T1, T2, Calcitonine
en Thyreoglobuline).
De eenheden van natuurlijk schildklierhormoon worden behalve in milligrammen
soms ook in 'grains' aangeduid.
Eén grain Thyreoïdum (60 mg) bevat 25,3 mcg T4 en 9 mcg T3.
De ratio is: T4 : T3 = 2,9 : 1. Thyreoïdum kan door de apotheker in
capsules vervaardigd worden. Gangbaar zijn capsules van een halve grain,
1 grain en 2 grain. Thyreoïdum is sinds kort ook verkrijgbaar in deelbare
tabletten van 60 mg (1 grain). Thyreoïdum bevat verhoudingsgewijs
meer T3 dan de productie van de menselijke schildklier. Daarom doseren
de meeste hypothyreoïdie-patiënten extra bij met synthetisch
T4. (Soms half/half).
Eén grain Armour Thyroid (60 mg) bevat 38 mcg T4 en 9 mcg T3.
De ratio is: T4 : T3 = 4,22 : 1. Omdat het T4 gehalte in Armour Thyroid
hoger is dan in thyreoïdum hoeft men minder synthetisch T4 bij te
doseren. (Doorgaans is 25 tot 50 mcg T4 voldoende). Sommigen doseren
geen extra T4 en voelen zich daar goed bij. Armour Thyroid is stabiel
in verhouding van T3/T4 en samenstelling.
Armour Thyroid wordt geleverd in niet deelbare tabletten van:
15 mg (¼ grain), 30 mg (½ grain), 60 mg (1 grain), 90 mg
(1½ grain), 120 mg (2 grain), 180 mg (3 grain), 240 mg (4 grain),
300mg (5 grain).
Dosering
Elke ophoging geschiedt bij voorkeur in kleine stappen van kwart grains.
(15 mg). Bij het fijninstellen dient na elke ophoging 6 weken te worden
gewacht alvorens bloedwaarden te checken. Het vinden van de optimale
dosis kan wel een paar maanden duren. De meeste gebruikers voelen zich
goed bij een dosis variërend van 2 tot 5 grains per dag, een enkeling
heeft beduidend meer nodig. Ook hier is de dosis afhankelijk van de mate
van hypothyreoïdie, het gewicht en de lichamelijke activiteit. De
dosis kan twee of meerdere malen over de dag worden verdeeld.
Raadpleeg voor meer informatie over schildkliermedicatie de brochure
'Medicijnen bij schildklieraandoeningen en de oogziekte van Graves', Bloemlezing
1 zie ‘Publicaties NVGP’ onder ‘Publicaties en Artikelen’ en
de 'Protocollen voor schildklierhormoongebruik door volwassenen' in de
hypomap en website van www.HypoMaarNietHappy.nl